CADDE İSİMLERİ

Doğup, büyüdüğüm evin bulunduğu cadde, Bizans’tan kalma bir isimle anılırdı: Samatya Caddesi. Rumca “Kumluk” anlamına gelen bir kelimeden türeyen bu isim “tabelada” ise yer almazdı. Cadde boyunca belli aralıklarla Orgeneral Abdurrahman Nazif Gürman Caddesi ismi yazılmıştı. Hiç kimsenin kullanmadığı, tanımadığı bir isimdi ve sadece “mesleğini ve rütbesini” bilirdik. Meğer 1950’de yapılan darbe ihbarı üzerine emekliye sevk edilen 15 general ve 150 subaydan biriymiş o. 8 Haziran 1949 tarihinde atandığı Genelkurmay Başkanlığı görevinden, 6 Haziran 1950 tarihinde Yüksek Askerî Şûra Üyeliğine atanmış ve 6 Temmuz 1950 tarihinde de emekli olmuş. Doğrusu kendi adıma Samatya Caddesi isminin geri dönmemesi için bir sebep göremiyorum. Tabelaya mahkum bir isim tasarrufunun daha fazla devam etmesinin bir anlamı yok bence. Fetihten sonra 500 yıl varlığı rahatsız etmeyen bir ismin adı darbeye karışmış bir isimle değiştirilmiş olması elbette manidar. Üstelik bölge insanının da bu değişiklikte hiçbir dahli ve talebi olmadığı gibi durumu ciddiye de almamış. (En azından ben çocukken öyleydi.)
Samatya Rumca “Kumluk” anlamına gelse de ben çocukken çoktan asfalt ve betonun altında kaybolmuştu o kumlar. Özellikle de sahil boyunca uzanan o geniş cadde merhum babamın yüzdüğü sahille semt arasında bir engel gibi duruyordu. Caddenin adı ise Kennedy idi. Eski bir ABD başkanı olduğunu ve suikaste kurban gittiğini caddenin ismini ilk duyduğum çocuk yaşımdan epey sonra öğrendiğim için bu kelime benim için uzun zaman “gizemini” korudu. Eski bir ABD başkanının adının İstanbul’da yer alması benim hâlâ gizemlidir ama neyse. Bu arada bir not daha. Ankara’da adaşı varmış Kennedy Caddesi’nin. Asfaltı Marshall Yardımları’ndan sonra yaygın bir şekilde kullanmaya başladığı için olsa gerek eskilerde “Amerikan Asfaltı” diye bir tabir vardı. Bir ABD başkanının isminin Amerikan asfaltı bir caddede yer alması belki yadırgatıcı olmayabilir ama 1962 Küba Krizi sırasında pazarlık unsurlarından birinin de Türkiye’deki Jüpiter Füzeleri olması ve bir anlamda ısınan soğuk savaşta “hedef” ülkelerden biri olarak yer almamız hesaba katılınca Kennedy Caddesi ismi çağrışım makinesine daha çok yakıt sağlar.
Üniversite yıllarımda ise Ankara’daydım ve okulumun hemenm yanı başındaki cadde eski bir Fransa cumhurbaşkanının ismini taşıyordu: Charles de Gaulle. Cezayir’in bağımsızlık savaşı sırasında Fransa’dan yana tavır alan Türkiye, bununla kalmamış, Cezayir’e 800 bin asker yığarak, neredeyse 1 milyon kişinin hayatını kaybetmesinde aktif rol üstlenen de Gaulle’nin adını da başkentin kalbinde bir caddeye verme lüzumu hissetmişiz. Bu noktada bir tabela garabetini de vurgulamam gerekiyor. Söz konusu caddenin tabelaları –en azından ben öğrenciyken- imla olarak birbirlerini tutmuyordu. Bir tabelede “de gol” diğerinde “de Gaulle”, bir başkasında ise “de Gaulle (de gol)” yazmaktaydı.
Şimdi iş yerimin bulunduğu cadde ise ismini Ebül’ula Mardin’den alıyor. Eşref Edip ile birlikte Sırat-ı Müstakim adlı haftalık dergiyi çıkarmaya başladı. Mehmet Akif’in fikir babası olduğu bu dergide İslam Birliği düşüncesini savunan Mardin’in ismi ne yazık ki Ebulula Mardin olarak geçiyor ve sakinleri tarafından Ebu Lula’ya evritimiş durumda. kadıların yetiştirilmesi için açılan ‘Medresetül Kuzzat’ta ders vererek, 1951’de Medeni Hukuk alanında ordinaryüs profesör ünvanıyla İstanbul üniversitesinden emekli olan yani “fetret” dönemi hocası ve akademiyeni olan bu kişi sanırsınız Brezilya’nın sevilen cumhurbaşkanı Luiz Inácio “Lula” da Silva’nın atası olmaya doğru evritilmiştir.
Evet, farkındayım. Hemen her yerleşim biriminde yer alan Atatürk Bulvarları/Caddeleri, Cumhuriyet Mahallesi gibi bütün Türkiye’yi “tektiplik çatısına dahil eden isimlendirme alışkanlığına hiç değinmedim bu yazıda. (Sahi o kadar Cumhuriyet Mahallesi var da Demokrasi Mahallesi var mı acaba? Yoksa demokrasiye “mahal” vermeye gerek görülmemiş mi?)
Ancak söz konusu “adaşlık” ortak paydasını ayrı bir yazının konusu yapmak bana daha makul görünüyor.

This entry was posted in Genel and tagged , , , , , . Bookmark the permalink.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>